Şah Veliyyullah Dihlevi

ŞAH VELİYYULLAH DİHLEVÎ VE DİHLEVÎ AİLESİNİN TEFSİR İLMİNE KATKILARI
ARAŞTIRMA-İNCELEME SERİSİ - 24
İslâm düşünce tarihinin en kritik kırılma noktalarından biri olan 18. yüzyıl, Hint alt kıtasında siyasî çözülmenin yanı sıra derin bir ilmî ve fikrî arayışa sahne olmuştur. Bu buhranlı dönemde, ilmî mirası ve ıslahçı kimliğiyle öne çıkan Şah Veliyyullah Dihlevî (ö. 1762), sadece bir âlim değil, aynı zamanda Kur’an merkezli bir uyanışın mimarı olarak tarihteki yerini almıştır. Onun başlattığı bu tecdid hareketi, kendisinden sonra bayrağı devralan oğulları Şah Abdülazîz, Şah Refîuddin ve Şah Abdülkādir tarafından daha geniş kitlelere ulaştırılarak Hint alt kıtasının Kur’an tasavvurunu kökten değiştirmiştir.
Elinizdeki eser, Dihlevî ailesinin tefsir ilmi ve Kur’an tercümesi alanındaki öncü faaliyetlerini akademik bir titizlikle mercek altına almaktadır. Çalışma, Şah Veliyyullah’ın temel çalışmaları olan el-Fevzü’l-kebîr ile kuramsallaştırdığı tefsir usûlü ve Fethu’r-rahmân ile hayata geçirdiği özgün tercüme metodolojisinden hareketle, ailenin sonraki nesillerinin Urduca tercüme ve tefsir geleneğine katkılarını bütüncül bir perspektifle ele almaktadır. Dihlevîler’in Kur’an’ı halkın idrakine yaklaştırma çabası, dönemin misyonerlik faaliyetlerine ve iç tahrifatlara karşı verilmiş ilmî bir savunma olduğu kadar, ‘Kur’an-insan-toplum’ ilişkisini yeniden inşa eden bir rehber niteliğindedir.
Türkiye’de Hint-İslâm tefsir geleneğine dair yapılan çalışmaların sınırlılığını gidermeyi amaçlayan bu araştırma, birincil kaynaklara dayalı karşılaştırmalı analizleri ve ailenin tefsir yöntemlerindeki sürekliliği ortaya koyması bakımından alanında önemli bir boşluğu doldurmaktadır. Eser, klasik tefsir birikiminin modern ihtiyaçlarla nasıl harmanlandığını görmek isteyen araştırmacılar ve Kur’an çalışmalarına ilgi duyan okurlar için temel bir başvuru kaynağıdır.